Work First is een methodiek die wordt gekenmerkt door de combinatie van het verplichten van werkactiviteiten (gekoppeld aan sancties) en het vergroten van kennis en vaardigheden van de deelnemers. Aanvankelijk is in Nederland door veel gemeenten Work First vooral ingezet voor mensen met een beperkte afstand tot de arbeidsmarkt en voor de nieuwe instroom in de Wet Werk en Bijstand (WWB). De grondgedachte van Work First is om mensen door het laten verrichten van werkactiviteiten dichter bij de arbeidsmarkt te brengen. Werk is daarbij niet het eindpunt van het re-integratietraject, maar een belangrijk onderdeel ervan.
Deze methodiek kent in Nederland diverse uitvoeringsvarianten en type activiteiten die worden bepaald door de lokale omstandigheden en verschillen in beleidsvisie. Inmiddels wordt deze methodiek in steeds meer gemeenten ook voor de meer kansarme werkzoekenden ingezet. De werkactiviteit is daarbij een onderdeel van een breder verplicht programma met begeleiding, training, stages en het oplossen van sociale problemen.
De RWI heeft in februari 2008 een onderzoek gepubliceerd met de titel ‘Work First en arbeidsmarktperspectief’. De centrale vraag in het onderzoek luidde of door inzet van de Work First-methodiek de arbeidsmarktpositie van deelnemers verbetert. Tevens is ingegaan op de vraag aan welke voorwaarden moet worden voldaan om de effectiviteit van Work First te vergroten. Op basis van de onderzoeksresultaten heeft de RWI een elftal aanbevelingen geformuleerd voor gemeenten.
Een meerderheid van de geïnterviewde deelnemers zag voor zichzelf een duidelijke meerwaarde van het Work First traject en beoordeelde het traject ook positief. Daarbij werd duidelijk dat de meerwaarde vooral werd gezien in de combinatie van verplichte werkactiviteiten en een gericht trainingsaanbod. Door dit individuele maatwerk te bieden kunnen ook minder kansrijke werkzoekenden met de Work First-aanpak stijgen op de re-integratieladder. Uit het onderzoek is verder gebleken dat het succes van Work First grotendeels afhankelijk is van de gehanteerde werkprocessen binnen de gemeente. Korte lijntjes binnen en tussen afdelingen, snelheid en continuïteit van handelen en transparantie blijken belangrijke succesfactoren. Gemeentelijke werkprocessen moeten de Workfirst aanpak ondersteunen.
Tevens is het belangrijk dat bij het opstellen van Work First plannen ook aandacht wordt geschonken aan vervolgactiviteiten. Voor deelnemers die ondanks Work First nog niet zijn uitgestroomd naar werk, moeten vervolgactiviteiten beschikbaar zijn.